Το πέρασμα αιγοπροβάτων κάτω από τον Επιτάφιο, που γίνεται σε χωριά της Κρήτης, και άλλα έθιμα από άλλες περιοχές της Ελλάδας

Ο λαός συμμετέχει με κατάνυξη στις επίσημες εκκλησιαστικές τελετές, ταυτόχρονα όμως, δημιουργεί μέσα και έξω από τους ναούς, και άλλες δικές του τελετουργίες, που ενσωματώνονται στο ύφος και ήθος των ιερών ημερών, και αποτελούν τα λεγόμενα έθιμα. Ένα παράδειγμα, είναι το πέρασμα αιγοπροβάτων κάτω από τον Επιτάφιο, που γίνεται σε χωριά της Κρήτης. Στην ωραία φωτογραφία του λαογράφου Νίκου Ψιλάκη, βλέπουμε το έθιμο στον Επιτάφιο της Μονής Αγ. Γεωργίου Απανωσήφη (Κρήτη).

Η τελετουργία, αποσκοπεί στην αύξηση της κτηνοτροφικής παραγωγής. Ακούγονται μάλιστα και παραδόσεις, πως κάποιες χρονιές, που δεν πήγαν τα πρόβατα να περάσουν κάτω από τον Επιτάφιο, δεν πήγαν καλά τα κοπάδια. Τα πρόβατα δεν γέννησαν, και η παραγωγή τυροκομικών, ήταν μικρή.

Τήνος. Επιτάφιος στην θάλασσα (Φωτ. Κώστας Βέργας)

Ένα άλλο παράδειγμα, βλέπουμε στην Τήνο, όπου μπαίνουν με τον παπά και τον Επιτάφιο στην θάλασσα. Η τελετή αποσκοπεί να προστατευθούν οι ναυτικοί και να αναπαυθούν οι ψυχές των πνιγμένων.

Πέρασμα του Επιτάφιου από τα μνήματα στο Πετροκεφάλι (Φωτ. Νίκος Ψιλάκης)

Θα πρέπει ακόμη να σημειώσουμε και το πέρασμα του Επιτάφιου από νεκροταφεία, με στόχο την υπενθύμιση στα πνεύματα των νεκρών πως υπάρχει η υπόσχεση της Ανάστασης.

Η διάθεση αυτή, όπου ο λαός φέρνει στα δικά του μέτρα τη Μεγαλοβδομάδα και την Ανάσταση, αποτυπώνεται και στο οργισμένο έθιμο του καψίματος του προδότη Ιούδα. 

Σε πολλά μέρη της πατρίδας μας συνεχίζει να υπάρχει η λαϊκή αυτή παράσταση τιμωρίας, που απευθύνεται συμβολικά σε κάθε προδότη.

Πριν το κάψιμο, σε πολλά μέρη διεξάγεται διαπόμπευση. Το ομοίωμα του Ιούδα βγαίνει στους δρόμους και ο κόσμος το φτύνει βρίζοντας «Ου να χαθείς, παλιοπροδότη, Γιούδα Ισκαριώτη».

Στην Νέα Κίο Αργολίδος, οι Κιώτες καίνε το ομοίωμα του Βαραββά, του ληστή που ελευθερώθηκε αντί για τον Χριστό.

Άλλο αξιοσημείωτο έθιμο είναι και το σπάσιμο των σταμνιών, στην Κέρκυρα. Τα σταμνιά αυτά, τα λένε μπότηδες. Οι κάτοικοι πετάνε τους μπότηδες από τα  μπαλκόνια που είναι στολισμένα με πανιά σε κόκκινο αναστάσιμο χρώμα.

Το έθιμο έχει τις ρίζες του στον Μεσαίωνα, όταν οι χωρικοί ήθελαν με τέτοιες λαϊκές τελετές να διώξουν τα «μολύσματα», που τα μοχθηρά πνεύματα έβαζαν στο νησί τους.